10 oktober
NIS bijeenkomst van 1 september 2011, gastheer CED
Personenschade te Capelle aan den IJssel.
Inleiding
Allereerst een woord van dank aan CED Personenschade voor de
voortreffelijke ontvangst en accommodatie. De inleiding van deze
avond stond in het teken van de Somatisch Onvoldoende verklaarde
Lichamelijke Klachten, de SOLK. Dr. Jan Houtveen, psychofysioloog,
vertelde ons over de huidige inzichten hierover, althans zijn
huidige inzicht hierover.
Emmer
De oorzaken van SOLK kunnen divers zijn: een trauma, een
(infectie)ziekte, een operatie, relatieconflict met de werkgever of
partner etc. De weerbaarheid van het brein kan vergeleken worden
met de spreekwoordelijke emmer. Een overgelopen emmer (een
ontregeling in de hersenen waardoor je meer pijn en moeheid voelt)
kan zijn ontstaan door verschillende soorten 'stress-druppels'
(infectie, mentale stress, of pijnprikkels).
Het dualistisch denken
De SOLK zijn een complexe aangelegenheid, waarover de geleerden
en/of patiënten grofweg in 2 kampen zijn in te delen.
Aan de ene kant staan de biomedisch georiënteerden, die menen
dat de klachten een lichamelijke (biologische) oorzaak hebben en
aan de andere kant staan de psychosociaal georiënteerden, die menen
dat het in de kern gaat om een psychische aandoening.
De eerste groep stelt dat de afwijking in theorie in het lichaam
meetbaar moet zijn, terwijl de tweede groep beweert dat de oorzaak
van de klachten "tussen de oren" zit. Het strikt onderscheid maken
in twee kampen wordt ook wel het dualistisch denken genoemd.
Stop het dualistisch denken
De inleider meent dat beide kampen (on)gelijk hebben, althans
dat bij elke aandoening - en dus ook bij de SOLK - biologische,
psychische en fysieke mechanismen een rol spelen bij het ontstaan
of in stand houden van de klachten. Beide visies zijn tegelijk
waar. Welbeschouwd zijn psychische afwijkingen eveneens te duiden
als fysieke afwijkingen. Het gaat immers om een - mogelijk door
ziekte of trauma uitgelokte stressgerelateerde - ontregeling van
het brein. Dit brein is weldegelijk een fysiek en zelfs onmisbaar
orgaan.
Het dualistisch denken benadert de problematiek slechts vanuit
één gezichtspunt en kan om die reden geen oplossing zijn voor het
complexe probleem.
Predispositie
Het karakter (de persoonlijkheid) is een deels genetische en
deels aangeleerde factor die de gevoeligheid voor SOLK beïnvloed.
Personen die neigen tot veel negatieve emoties scoren hoger op
medisch onverklaarbare klachten. Emoties kunnen dit soort klachten
zowel versterken als bagatelliseren (blijkt o.a. uit
vragenlijstonderzoek; positieve stresstest met achtbaan; en
onderzoek met de mobiele telefoon: bij de retrospectieve
beantwoording van de vragen bleken patiënten onbewust de leemten in
de herinnering te hebben aangevuld met het zelfbeeld dat zij over
hun situatie hebben waardoor veel meer klachten werden
gerapporteerd dan gemiddeld van moment tot moment).
Instandhouding
Indien de oorzaak van de klachten niet gevonden kan worden, of
er simpelweg niets meer aan gedaan kan worden, dan is het zinvoller
om de behandeling te richten op het leren omgaan met de klachten
c.q. het richten op de factoren die de klachten in stand houden.
Psychologische behandeling (zoals cognitieve-gedragstherapie) komen
dan in aanmerking.
Het terugdraaien van een overgevoelige prikkelverwerking
in het brein
De restverschijnselen na een ernstige ziekte of trauma zijn van
uit de hersenwetenschappen verklaarbaar vanuit de veronderstelling
dat dezelfde prikkels na de ziekte of het trauma sterker verwerkt
worden dan ervoor. Dit is niet strijdig met de psychologische
theorieën, je kijkt gewoon met een andere bril op naar dezelfde
processen. Er zou dus naar een methode gezocht moeten worden
waarmee het brein als het ware "gereset" kan worden naar de
situatie van voor de ziekte of ongeval. Dit lukt slechts voor
een deel via psychotherapie. Het immuunsysteem als biologische
factor zou hierbij in de toekomst een aanvullende rol kunnen
spelen. Hier wordt momenteel wetenschappelijk onderzoek naar
gedaan.
Helaas kwam Jan Houtveen aan de behandeling van dit onderwerp
niet meer toe.